Świecka codzienność

Autor: Jan Puczek
Referat wygłoszony na Seminarium w Radziejowicach w 1994 r.
Tłumaczenie na język niemiecki i wygłoszenie referatu: Tadeusz Sikora

 

Szanowni Państwo, drogie Siostry i Bracia w Jezusie Chrystusie!

W imieniu Towarzystwa Ewangelickiego w Cieszynie serdecznie pozdrawiamy uczestników Seminarium.

Nasze Towarzystwo od jego założenia służy sprawom oświaty i wychowania. Rozwiązane przez komunistyczne władze w 1963 r. zostało reaktywowane w 1991 r. Obecnie liczy 130 członków, w tym około 40 nauczycieli. Towarzystwo odzyskało bezprawnie odebrany mu majątek. Obecnie wielkim wysiłkiem naszej ewangelickiej społeczności, jak również dzięki pomocy zagranicznej, prowadzony jest remont budynku szkolnego, w którym znajdzie siedzibę Ewangelickie Liceum. Liceum nasze rozpoczęło naukę 1.9.1993 r. Mimo znacznych kosztów (szkoła tylko częściowo subwencjonowana jest przez państwo) szkoła budzi poważne zainteresowanie i cieszy się sympatią. Liceum ma charakter ekumeniczny – 1/3 stanowią uczniowie-katolicy.


Do głównego problemu Seminarium pragniemy wnieść następujące myśli i spostrzeżenia:

  1. Europa wschodnia jest pojęciem nie tylko geograficznym, ale ma również związek z pewną odrębnością religijną i kulturową.
  2. W Europie wschodniej rozwój społeczeństw i państw historycznie kształtował się pod wpływem katolicyzmu i prawosławia. Skutki tego oddziaływania mają charakter długotrwały, niezależnie od zmieniających się systemów społeczno-politycznych. Katolicyzm w Polsce, a w latach 1772 – 1795, w trzech rozbiorach, zabór olbrzymich terytoriów Polski przez Rosję, Prusy i Austrię powstrzymywał ewolucję polityczną i kulturową na tym obszarze. Katolicyzm polski, ukształtowany w połowie XVII wieku, różni się od katolicyzmu zachodniej Europy.
  3. Rewolucja 1917 r. w Rosji oraz zmiany polityczne w Europie wschodniej, jakie nastąpiły w wyniku II wojny światowej, postawiły sobie m. in. za cel zniszczenie struktur i ideologii, które obok struktur społeczno-ekonomicznych, zapewniały funkcjonowanie i ciągłość pewnych systemów.
  4. Utopijny charakter ideologii komunistycznej i sposoby jej realizacji mają związek z typem mentalności, ukształtowanym od wielu wieków w Europie wschodniej.
  5. Ołtarze, ikonostasy, święte obrazy reżimy komunistyczne zastąpiły podobnymi w formie trybunami, portretami, hasłami , gloryfikowaniem partii rządzącej i jej przywódców, kreowaniem bohaterów itp., które miały wypełnić pustkę tworzącą się przy zamykaniu, a nawet niszczeniu kultury materialnej i duchowej kościołów.
  6. System komunistyczny, jako system totalitarny, zwracał szczególną uwagę na sprawy doktrynalne w oświacie, nauce i kulturze.
  7. Problemy powyższe przedstawiały się różnie na przykładzie Rosji, Polski i Czechosłowacji.
  8. W procesie nauczania i wychowania najważniejszym jest zawsze nauczyciel – jego postawa moralna, etos zawodowy, kwalifikacje, doświadczenie, pasja pracy z dziećmi i młodzieżą. Dla delegatów z krajów zachodnich może być trudne do zrozumienia, że zawód nauczyciela w Polsce powojennej, przy deklaratywnie wysokiej w opinii społecznej pozycji, znajdował się na jednym z ostatnich miejsc pod względem materialnym. Było to przyczyną tzw. negatywnej selekcji na studia pedagogiczne oraz odchodzenia zdolnych i kreatywnych jednostek z zawodu nauczycielskiego. Sytuacja ta nadal pogarsza się, a jej następstwem jest m. in. tzw. drenaż mózgów wśród studentów, nauczycieli akademickich, całej inteligencji i kręgów artystycznych.
  9. Kościoły mniejszościowe i diaspora, zwłaszcza w Polsce, mogą w obecnej sytuacji odczuwać supremację Kościoła katolickiego jako ingerencję dominującego Kościoła również w sprawy kulturowo-duchowe, przez narzucanie norm katolickich w ogólnopaństwowych aktach prawnych (przykłady: kodeks etyki lekarskiej, sprawy aborcji w ustawie o ochronie życia poczętego, podpisanie konkordatu bez opublikowania jego treści, sposób wprowadzenia religii (katolickiej) do szkół, wychowanie seksualne młodzieży, zniszczenie całego nakładu podręcznika do wychowania seksualnego w szkołach, zapis o obowiązku wartości chrześcijańskich w RTV, narzucająca się obecność kleru katolickiego w różnych dziedzinach itd.)


Chrześcijanie wobec problemów wychowania w Europie wschodniej

  1. Ideały chrześcijańskiego wychowania protestantów ukształtowały się w okresie Reformacji i pozostają dla nas nadal żywe.
  2. Wychowanie komunistyczne zmierzało do formowania człowieka standardowego, podporządkowanego utopijnemu, bezklasowemu społeczeństwu, a realnie rządzącej nowej klasie zwanej nomenklaturą. W systemie tym nie mogło być miejsca dla ponadczasowych, niezależnych ideałów wychowawczych i ich realizacji.
  3. Upadek systemu komunistycznego w sposób nieprzewidywalny nastąpił bardzo szybko.
  4. W nowej sytuacji powstały warunki do powrotu ideałów chrześcijańskich w wychowaniu. W zmienionych warunkach polityczno-kulturowych końca XX w. społeczeństwo, Kościoły, oświata i wychowanie stanęły wobec problemu wyboru drogi postępowania. W szkolnictwie w zasadzie nadal funkcjonuje zunifikowany system obejmujący strukturę organizacyjną, programy, podręczniki itd., co wpływa lub przynajmniej ogranicza tworzenie wzorców nowych systemów wychowawczych.
  5. Stan finansowy szkolnictwa (w Polsce, w 1994 r. – 0,8% budżetu państwa) jest również przyczyną stagnacji, a nawet regresu w tej dziedzinie życia.
  6. W obecnych warunkach istnieją możliwości poszukiwania nowych dróg, tworzenia i realizacji koncepcji dydaktyczno-wychowawczych, odpowiadających potrzebom przygotowania do życia zawodowego, ale również formowania jednostki o wysokich walorach etyczno-chrześcijańskich.
  7. Wychowanie chrześcijańskie i realizujący go nauczyciele i wychowawcy w pracy z młodzieżą muszą liczyć się z agresywnym charakterem skomercjalizowanej, zunifikowanej i płytkiej subkultury młodzieżowej, która ma zasięg globalny. W pogoni za maksymalnym zyskiem twórcy tej kultury i biznes z nią związany wykorzystują różne nauki i techniki.
  8. Wychowanie chrześcijańskie w krajach Europy zachodniej stoi wobec szansy wykorzystania możliwości tworzenia pozytywnych wzorców organizacyjno-programowych i wychowawczych.
  9. Należy uznać, że osoby i instytucje z nimi związane, reprezentowane na dzisiejszym Seminarium dotyczą (przynajmniej w Europie wschodniej) mniejszości i diaspory. W związku z tym ich praca staje się bardziej eksponowana, a walory, które tworzą, mogą oddziaływać szerzej.
  10. Tworzenie szkół i ośrodków wychowawczych o charakterze ekumenicznym czyni celowym ograniczanie nauczania i wychowania konfesyjnego na rzecz propagowania uniwersalnych wartości chrześcijańskich (co nie oznacza spłycenia i zubożenia konfesji).
  11. Uważamy, że w ekumenicznym nauczaniu i wychowaniu sprawy konfesyjne powinny być realizowane przez Kościół i osoby z nim związane, przy zachowaniu najwyższej kultury we wzajemnych stosunkach różnych religii i konfesji.
  12. Towarzystwo Ewangelickie w Cieszynie pragnie w tym wielkim zadaniu – nauczaniu i wychowaniu – wnieść swój pozytywny wkład. Do tego celu powołało Ewangelickie Liceum, rozwija działalność statutową i pragnie poszerzać swoje oddziaływania.
    W programach szkolnych znacznie odstąpiono od dotychczasowych schematów „ogólnokształcącego” nauczania. Uczniowie mają większe możliwości rozwijania swych zdolności i zainteresowań, powinni znacznie lepiej opanować języki obce, lepiej przygotować się do studiów wyższych oraz mieć możliwość przygotowania do pracy zawodowej.
    Postawa nauczycieli, wymagania, systematyczna nauka, różne oddziaływania wychowawcze, wychowanie dla kultury powinny w sposób trwały kształtować protestanckie ideały: życia i pracy jako obowiązku wobec siebie, rodziny i społeczeństwa, uczciwości, rzetelności, spolegliwości, życia w prawdzie, szacunku wobec innych ludzi, równości, sprawiedliwości – nie sposób tu wszystkiego wymienić.
    Taka postawa człowieka skierowuje go jednocześnie ku Bogu i Kościołowi.
    Te powszechnie głoszone i uznawane ideały wychowania nie zawsze w obecnej Polsce są realizowane, a niekiedy ustępują miejsca priorytetom ideologiczno-politycznym.


Cieszyn – jedno z najstarszych polskich miast, malowniczo położone nad graniczną z Czechami rzeką Olzą, w pobliżu Beskidów (Karpaty). Skrzyżowanie dróg europejskich: północ - południe i wschód - zachód. Od 1918 roku podzielony: Cieszyn i Cesky Tesin. 35.000 mieszkańców, rozwinięty przemysł maszynowy, spożywczy, chemiczny. Liczne zabytki XI-XIX w.  Od połowy XVI w. silny ośrodek reformacji konfesji augsburskiej po obu stronach obecnej granicy polsko-czeskiej. Po gwałtownej kontrreformacji, 1709 r. – budowa ewangelickiego kościoła łaski – największy w Polsce, 1781 r. – patent tolerancyjny cesarza Józefa II, 1861 r. – patent protestancki cesarza Franciszka Józefa.

Diecezja Cieszyńska – najmniejsza z diecezji, a jednocześnie największe skupisko ewangelików w Polsce; parafie na Pogórzu Cieszyńskim i w Beskidach.